Вацлаў Іваноўскі застаецца ў нашай памяці

16 сьнежня адбылося ўрачыстае адкрыцьцё надмагільнага помніку славутага сына беларускага народу – Вацлава Іваноўскага. Некалькі дзясяткаў чалавек сабраліся каля касьцёла Узвышэньня Сьвятога Крыжа аб 11 гадзіне, каб разам ушанаваць памяць аднаго з пачынальнікаў беларускага нацыянальнага руху, што прыняў пакутніцкую сьмерць у імя сваёй Бацькаўшчыны.

Цягам урачыстага адкрыцьця сам помнік быў асьвечаны сьвятаром з Кальварыйскага касьцёлу, а людзі, што прыйшлі ў суботу на Кальварыю, ушанавалі памяць Вацлава Іваноўскага ўрачыстай прамовай, сумеснай малітваю ды гімнам "Магутны Божа".

Вацлаў Іваноўскі нарадзіўся ў 1880 годзе на Лідчыне. Выпускнік Пецярбурскага тэхналягічнага інстытуту, у далейшым прафэсар і загадчык катэдры і аддзелу тэхналёгіі фэрмэнтацыі і харчаваньня Варшаўскага палітэхнічнага інстытуту, прафэсар і кіраўнік катэдры хімічнай тэхналёгіі Віленскага ўнівэрсытэту, выканаўца абавязкаў рэктара Менскага пэдагагічнага інстытуту, у самыя цяжкія часы ён не пакінуў беларускую справу. Менавіта Вацлаў Іваноўскі ўзначаліў зарганізаваную ў 1906 годзе ў Пецярбургу выдавецкую суполку “Загляне сонца і ў наша аконца”, што ня толькі выдала лацініцаю ды кірыліцай каля паўмільёна асобнікаў беларускіх кніг, але і сталася прыбытковым камерцыйным прадпрыемствам, быў ініцыятарам увядзеньня ў беларускую лацінку літараў чэскага альфабэту Č, Š, Ž, якія б спрыялі яе адрозьненьню ад польскай, актыўна супрацоўнічаў з газэтамі "Наша доля" і "Наша Ніва" (маючы псэўданім Вацюк Тройка), стаў старшынёю Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны ў верасні 1915 году, займаў пасаду міністра асьветы Ўрада БНР.

Вымушаны пэўны час жыць у Польшчы ды Літве, зноў вярнуўся на Беларусь толькі ў канцы 1941 году. Вонкава супрацоўнічаючы з фашысцкімі акупацыйнымі ўладамі, займаючы пасаду бурмістра гораду, Вацлаў Іваноўскі не пакідае захадаў на карысьць незалежнай беларускай дзяржавы, стварае падпольную нацыянальна-дэмакратычную сетку, скіраваную на супрацоўніцтва з заходнімі хаўрусьнікамі СССР ды Арміяй Краёвай, дбае пра ратаваньне суайчыньнікаў (у тым ліку і габрэяў) ад вынішчэньня падчас фашысцкіх рэпрэсій і адкрыцьцё беларускіх школ. 6 (паводле некаторых крыніцаў – 7) сьнежня 1943 году Вацлаў Іваноўскі вяртаўся дамоў на брычцы, але быў сьмяротна паранены невядомымі тэрарыстамі і праз некалькі гадзінаў памёр у шпіталі. Пэўны час лічылася, што забойства ўчынілі прасавецкія партызаны, але сёньня ёсьць падставы для меркаваньняў, што злачынства гэтае не абышлося без рэйхскамісара Беларусі Готберга і ягонага пратэжэ Радаслава Астроўскага.

Падчас пахаваньня Іваноўскага на вуліцы Менску выйшла шмат людзей, што найбольш красамоўна сьведчыць аб людзкой павазе.

Пасля 3 ліпеня 1944 году, з магілкі Вацлава Іваноўскага неўзабаве зьнікла мемарыяльная шыльдачка, а пазьней – і сам крыж, што быў адноўлены толькі ў 1990 годзе.

Сёлета, дбаньнямі спадарыні Ліцьвінавай, на мейсцы пахаваньня палымянага патрыёта быў усталяваны невялікі надмагільны помнік з граніту, як сьведчаньне таго, што ягоны клопат на беларускай ніве ня быў марным.

Анёльскі Пыл

Колькасць каментароў (0) - Ваш каментар: